NISPA

Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction

EMDR bij verslaving

Vraag en doelstelling
Naar schatting lijkt slechts 45-60% van de Nederlandse patiënten na een verslavingsbehandeling abstinent te zijn of het gebruik onder controle te hebben. Bestaande evidence-based behandelingen kunnen terugval in veel gevallen niet voorkomen. Er blijft dus een grote behoefte bestaan aan effectieve behandelingen voor verslaving.
Eye Movement Desensitisation and Reprocessing (EMDR) is een evidence-based behandeling voor PTSS. Onderzoek suggereert dat EMDR wellicht ook toegepast kan worden bij de verslaving zelf. Het onderzoek op dit vlak is tot nog toe echter beperkt en veelal van lage kwaliteit. Daarom wordt momenteel nader onderzoek gedaan in een promotietraject.
Het doel van het promotie onderzoek is om meer inzicht te krijgen in de klinische bruikbaarheid van EMDR bij middelenafhankelijkheid: 1) helpt EMDR bij het reduceren van trek en middelengebruik, 2) zo ja, wat zijn mogelijke mechanismen van verandering daarbij, 3) welke effect heeft dit op de kwaliteit van leven en 4) is de toepassing van EMDR veilig, acceptabel en haalbaar in de klinische praktijk?

Opzet
Er worden een aantal deelstudies onderscheiden:

  1. sychometrische validatie van de Desire Thinking Questionnaire (DTQ; aangezien ‘desire thinking’een centraal concept is in de volgende deelstudie) middels vragenlijstonderzoek bij een klinische en ambulante patiëntengroep met alcoholafhankelijkheid en een vergelijkingsgroep van sociale drinkers uit de algemene populatie.
  2. Toetsing van varianten op verklaringsmodellen voor terugval in een klinische populatie met alcoholafhankelijkheid met een follow-up 3 maanden na ontslag middels een prospectieve, observationele studie.
  3. Proof-of-concept studie EMDR (aangepast protocol) bij 47 rokers middels een laboratorium experiment bij dagelijkse rokers. Deelnemers worden gerandomiseerd toegewezen aan een groep bij wie wel of bij wie geen oogbewegingen worden geïnduceerd terwijl ze trekoproepende herinneringen voor de geest halen (3 trials van 6 minuten). Er wordt gekeken naar veranderingen en verschillen in 1) levendigheid en trek geassocieerd met geheugenrepresentaties, 2) abstinentie-geïnduceerde trek en 3) rookgedrag, over trials, pre-en post interventie en bij follow-up na een week.
  4. Multiple baseline studie EMDR (ontwikkeld protocol) bij 5 alcohol afhankelijke patiënten waarbij patiënten na een baselineperiode van 3, 4 of 5 weken, maximaal 7 wekelijkse sessies EMDR krijgen. Meting vinden plaats voor en na baseline en EMDR interventie en een maand na de EMDR is afgerond. Patiënten houden een dagboek bij en registreren trek en gebruik in de onderzoeksperiode.
  5. Een gerandomiseerde klinische trial EMDR + reguliere behandeling versus alleen reguliere behandeling bij 109 ambulante, alcohol afhankelijke patiënten (ClinicalTrial.gov: NCT01828866). Exclusiecriteria: 1) PTSS; 2) therapie-interfererend gedrag, hetzij in de vorm van overmatig gebruik van alcohol of andere middelen of ernstige, actuele psychiatrische verschijnselen. De EMDR bestaat uit maximaal 7 sessies EMDR. Na 8 weken volgt een nameting en 1 en 6 maanden daarna nog een follow-up meting. De RCT wordt gesubsidieerd door het Fonds Psychische Gezondheid, de Vereninging EMDR Nederland en de EMDR research foundation.

Conclusies en aanbevelingen

  • Deelstudie 1: de DTQ lijkt een redelijk valide en betrouwbaar instrument om ‘desire thinking’ (vrij vertaald: ‘drooggebruik’) te meten. Desire thinking is een interessant concept. Het neemt toe met de ernst van gebruik en er wordt veronderstelt dat het een persevererende denkstijl is waarbij beginnende trek snel escaleert, o.a. door levendige imaginatie. Wel is nader onderzoek in een grotere klinische populatie nodig. Ook is het de vraag in hoeverre het concept ‘desire thinking’ echt te onderscheiden is van trek. Wellicht is het eerder te beschouwen als een van de meer stabiele manifestaties van neiging tot trek te beschouwen i.p.v. als een katalyserende procesfactor die trek doet escaleren. Een publicatie is momenteel in review.
  • Deelstudie 2: de gegevens zijn verzameld en worden momenteel verwerkt tot een publicatie.
  • Deelstudie 3: de oogbewegingen leiden tot significant minder levendigheid en trek geassocieerd met geheugenrepresentaties alswel abstinentie-geïnduceerde trek. Oogbeweging kunnen dus helpen om plots opspelende trek te verminderen. Dit effect is echter kortdurend. Het rookgedrag lijkt onveranderd. De bevindingen zijn mogelijk te verklaren is door de beperkte dosis oogbewegingen (hetgeen afwijkt van de klinische EMDR praktijk). Dosis-repons en componentstudies (d.w.z. onderzoek naar verschillende werkzame elementen in de EMDR procedure) zijn aangewezen. Deze studie is inmiddels gepubliceerd.
  • Deelstudie 4: de gegevens zijn verzameld en worden momenteel verwerkt tot een publicatie.
  • Deelstudie 5: de gegevens zijn verzameld en worden momenteel geanalyseerd en verwerkt tot een publicatie. Wel is er al een publicatie verschenen over het onderzoeksprotocol (zie referentie 1) en is er een publicatie over mogelijke EMDR interventies bij verslaving (zie referentie 3).

Looptijd
2011-2017

Opdrachtgever
IrisZorg (instelling voor verslavingszorg en maatschappelijke opvang in Gelderland

In samenwerking met
NISPA
Behavioral Science Institute (BSI), Radboud Universiteit

Onderzoeksteam NISPA
Wiebren Markus, promovendus, GZ-psycholoog en onderzoeker (IrisZorg, NISPA)
Cor de Jong, voormalig wetenschappelijk directeur, promotor (NISPA)
Eni Becker, hoogleraar experimentele psychopathologie, promotor (BSI)
Gerdien de Weert-van Oene, onderzoeker, co-promotor (Victas B.V. de gegevens zijn verzameld en worden momenteel verwerkt tot een publicatie)