NISPA

Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction

GHB-behandeling algemeen

Over GHB
In het afgelopen decennium is het gebruik van Gamma Hydroxybutyrate (GHB) en precursors daarvan, zoals gamma-butryrolactone (GBL), sterk toegenomen. In de jaren negentig van de vorige eeuw werd het middel vooral gebruikt in de uitgaansscene en door bodybuilders, maar er heeft een verschuiving plaatsgevonden naar gemarginaliseerde groepen en thuisgebruikers. GHB wordt vooral gebruikt voor de euforische, ontspannende en lustopwekkende effecten, waarbij naderhand geen kater of andere negatieve effecten worden ervaren. Ook wordt het gebruikt als zelfmedicatie bij slaapproblemen, angst en depressieve klachten.
GHB-gebruik kan leiden tot GHB-afhankelijkheid, waarbij frequent GHB-gebruik noodzakelijk is en de patiënt lichte (tremor, slapeloosheid, rusteloosheid, milde angst of onrust) tot ernstige onthoudingsklachten (psychose, ernstige agitatie, tachycardie, hypertensie, verwardheid, spiersamentrekkingen en delirium met hallucinaties) ervaart wanneer GHB niet wordt gebruikt. Deze verschijnselen beginnen 1 tot 6 uur na het stoppen van het gebruik van GHB en kunnen 5 tot 15 dagen aanhouden.

NISPA-onderzoek naar problematisch GHB-gebruik
Naar aanleiding van het toenemende aantal patiënten met GHB-verslaving dat zich meldde voor behandeling en detoxificatie, is meer dan 10 jaar geleden door Novadic-Kentron besloten een GHB-detoxificatie protocol te ontwikkelen waarbij patiënten in de kliniek afbouwen met behulp van farmaceutische GHB. In 2011 is door VWS-subsidie toegekend om te komen tot een practice-based richtlijn voor GHB-detoxificatie en het implementeren van genoemd protocol in de instellingen. Vervolgonderzoek richtte zich op terugvalpreventie na GHB-detoxificatie, ziekte-inzicht en behandelbehoeften bij patiënten met GHB-afhankelijkheid en ketenzorg rondom GHB-problematiek. Bij deze onderzoeken werken Novadic-Kentron, VNN, Tactus, IrisZorg en VvG samen met diverse andere partijen. Het wetenschappelijk onderzoek wordt begeleid door NISPA en is o.a. ondergebracht in twee promotietrajecten:

1. The detoxification approach for patients with GHB dependence (Rama Kamal, 3 februari 2016)
2. Chronicity in GHB dependent patients, an ongoing struggle (Harmen Beurmanjer)

Toekomstige activiteiten
Voor komend jaar wordt door ZonMw een project gefinancierd gericht op de ontwikkeling van een richtlijn terugvalmanagement voor mensen met GHB-afhankelijkheid. Dit moet handvatten opleveren voor de verslavingszorg. Het ziekenhuisnetwerk Antwerpen en het Radboudumc onderzoeken komend jaar verschillen in uitkomst tussen detoxificatie met farmaceutische GHB en met benzodiazepinen.

Belangrijkste resultaten
De belangrijkste inzichten op basis van door NISPA uitgevoerde onderzoeken vatten we hieronder kort samen:
GHB monitor 1.0: detoxificatie van GHB
De eerste landelijke GHB monitor richtte zich op detoxificatie van GHB afhankelijkheid en heeft geresulteerd in drie protocollen: 1. hoe intramurale GHB-detoxificatie binnen de verslavingszorg uitgevoerd kan worden, 2. wanneer een ambulante detoxificatie geïndiceerd is en 3. hoe GHB-detoxificatie in het ziekenhuis uitgevoerd kan worden en hoe intoxicatie en onthouding te onderscheiden zijn. Een kwart van de patiënten in de GHB monitor bleek met spoed te zijn opgenomen voor detoxificatie. Zij waren bovendien veelvuldig voor detoxificatie behandeld op de SEH (en 20% zelfs minimaal één keer op een IC). Twee derde van de patiënten viel binnen drie maanden terug in GHB-gebruik.

GHB monitor 2.0: vervolgbehandeling na detoxificatie
De tweede landelijke GHB monitor richtte zich op terugvalpreventie na GHB detoxificatie. In een niet-gerandomiseerde open label case-control studie bleek dat patiënten die baclofen voorgeschreven kregen (tot 60mg per dag) minder terugval en drop-out vertoonden dan patiënten die geen baclofen gebruikten. Door het design van de studie kunnen geen definitieve conclusies getrokken worden met betrekking tot de effectiviteit van baclofen. De resultaten zijn echter in lijn met een eerder gepubliceerde case-serie en rechtvaardigen verder onderzoek.

Uit deze monitor bleek ook dat GHB-afhankelijke patiënten na detoxificatie verschillende behandelingen aangeboden krijgen, vaak een combinatie van farmacotherapie (10-40%) en psychotherapeutische interventies (30-50%). Alle deelnemende instellingen meldden hoge drop-outcijfers in het begin van het behandeltraject als een dergelijk traject al tot stand komt. De diversiteit aan sociaal-maatschappelijke problemen, frequente comorbiditeit en hoge crisisgevoeligheid vormen een grote uitdaging in de behandeling.

Ziekte-inzicht bij patiënten met een afhankelijkhkeid van GHB
In een kwalitatieve studie zijn patiënten met GHB-verslaving gevraagd naar hun ideeën over GHB-gebruik en een passende behandeling van GHB-afhankelijkheid. Patiënten rapporteren, zeker in de eerste periode van gebruik, vooral voordelen van gebruik: ze noemen dat ze door het GHB-gebruik op meerdere levensgebieden beter functioneren zonder kater of andere vervelende restverschijnselen. Wanneer patiënten hulp zoeken is het vooral hulp voor hun fysieke problemen, zoals niet kunnen slapen. Na detoxificatie zijn de fysieke problemen grotendeels verdwenen, maar nemen de psychische problemen, waaronder somberheid en angst, sterk toe. Het is daarom begrijpelijk dat de hulpvraag van deze groep patiënten zich vooral richt op de psychosociale problemen, en minder de GHB-verslaving zelf. Bij aanvang van de behandeling dient dan ook direct aandacht te zijn voor psychosociale klachten, een concrete daginvulling en het betrekken van de sociale omgeving. Patiënten dienen goed voorbereid te worden op het traject en de psychische klachten die kunnen gaan komen. In het bieden van perspectief zouden ervaringsdeskundigen een belangrijke rol kunnen spelen.

GHB-ketenzorg
In de regio’s West-Brabant en Amsterdam is een inventarisatie gemaakt van knelpunten in de ketenzorg en mogelijke oplossingen. De belangrijkste knelpunten die door betrokkenen werden genoemd zijn gerelateerd aan GHB-gebruik: GHB-gebruikers kunnen agressief en onbenaderbaar zijn en het bewustzijn verliezen. Ook lijken patiënten niet altijd geholpen te willen worden. Het is daarnaast lastig de juiste opvang te vinden voor een GHB-gebruiker die buiten kantoortijd in crisis is met intoxicatie- of onthoudingsverschijnselen. De GGZ-crisisdienst beschikt niet altijd over faciliteiten voor het behandelen van de soms ernstige somatische complicaties en ook de vervolgbehandeling na de acute situatie is niet optimaal geregeld. Oplossingen voor het verbeteren van de ketenzorg zijn: het verhogen van de algemene kennis, preventief handelen, duidelijke regionale afspraken, uitbreiding van een verslavingszorgcrisisdienst, en meer maatwerk.