NISPA

Nijmegen Institute for Scientist-Practitioners in Addiction

Atlas Residentiële Voorzieningen in de verslavingszorg

 

Doelstelling

Verslaving is een chronische hersenziekte die gepaard gaat met een destructieve manier van leven, vaak resulterend in onomkeerbare veranderingen in de hersenen (Leshner, 1997). Behandeling voor verslavingsproblemen wordt in Nederland vooral aangeboden door instellingen voor verslavingszorg, die veelal een regionale functie hebben. Deze hulp vindt plaats in zowel ambulante als residentiële settingen. Wat opvalt in deze opsomming is dat de ene voorziening een benaming heeft die de duur van de behandeling weergeeft (kort- en langdurend), terwijl de andere voorziening een meer doelgroepgerichte aanduiding heeft (dubbele diagnose klinieken). Een derde benaming geeft meer de inhoud van de zorg weer (crisisinterventie, detoxificatie). De ingeburgerde benamingen van de residentiële voorzieningen – die overigens volgens Damen et al (2006) overeenkomt met de internationale zorg – reflecteren dan ook al de verwarring die heerst over wat er werkelijk gebeurt in deze settingen. Een andere indeling is gebaseerd op het type zorg dat wordt aangeboden: preventie, cure, care en palliatie. Preventie is gericht op het voorkomen van verslavingsproblematiek (primaire preventie), op het vroegtijdig onderkennen van verslavingsproblematiek (secundaire preventie) en op het voorkomen van recidive, verergering en complicaties bij verslavingsproblematiek (tertiaire preventie). Curatieve zorg is gericht op behandeling en genezing; care op stabilisatie en harm reductie. Bij palliatie wordt zorg geboden op een manier waarbij de patiënt het leven waarin het gebruik van stoffen centraal staat zo optimaal mogelijk kan laten verlopen (Damen et al, 2006). In het rapport van Damen werd geconstateerd dat de residentiële voorzieningen in de verslavingszorg een lappendeken vormen, waarbij “weinig duidelijk is over de doelstellingen, indicatiecriteria en methodieken van de verschillende afdelingen”. Het hoofddoel van dit onderzoek was te komen tot een goede inventarisatie en op basis daarvan tot een adequate indeling van de gepresenteerde voorzieningen naar eerder genoemde functies.

Opzet
Er is een inventariserend en beschrijvend onderzoek uitgevoerd. De beoogde doelgroep van deze beschrijving werd gevormd door de instellingen voor verslavingshulpverlening in het land. Particuliere instellingen voor verslavingszorg werden uitgesloten van deelname omdat zij niet deelnamen aan Resultaten Scoren. Voor het grootste deel zijn de instellingen benaderd met een vragenlijst met het verzoek deze schriftelijk in te vullen. De vragenlijst was gebaseerd op internationaal gevalideerde instrumenten die geschikt zijn gemaakt voor brede toepassing in de Nederlandse verslavingszorg, waaronder: de Integrated Dual Diagnosis Treatment Fidelity Scale (IDDT) (Mueser et al, 2003) en de hiervan afgeleide en meer op de verslavingssector gerichte Dual Diagnosis Capability in Addiction Treatment (DDCAT) Index (McGovern et al, 2006), en de General Organizational Index (GOI), die vooral gericht is op de mate waarin een behandelingsaanbod evidence based is. Aanvullend zijn invitational conferences en site visits gehouden. 

Resultaten
Het onderzoek heeft een schat aan informatie opgeleverd over de residentiële verslavingszorg in Nederland anno 2010. In totaal zijn er 100 afdelingen van 14 instellingen 6 geïdentificeerd, waarvan er 82 informatie hebben aangeleverd. Het rapport beschrijft het proces van onderzoek en de resultaten van de inventarisaties, waaronder naamgeving van afdelingen, doelgroep en behandelingsdoel, indicatiecriteria, organisatiekenmerken, type zorg, toepassing screenings- en diagnostische instrumenten, toepassing richtlijnen en protocollen, en toepassing therapieën en interventies.

Looptijd
2008 - 2010

Opdrachtgever
Resultaten Scoren

In samenwerking met
Universitair medisch centrum Utrecht

Onderzoeksteam
Gerdien de Weert
Ineke Zekveld
Cor de Jong
Guus Schrijvers

Publicaties
Weert-van Oene GH de, Zekveld G, Jong CAJ de, Schrijvers AJP (mei 2010). Atlas Residentiële Voorzieningen in de verslavingszorg. NISPA/UMCU.pdf